.

Een seksueel overdraagbare aandoening (soa), is een ziekte die vooral wordt overgedragen door seksueel contact (gewoonlijk geslachtsgemeenschap, orale seks of anale seks). De ziekteverwekker van een soa kan zich bijvoorbeeld bevinden in het slijm van de vagina, of in het sperma of achter de voorhuid. Wanneer contact wordt gemaakt met een partner kan de ziekteverwekker worden overgedragen. Daarvoor is soms een wondje nodig bij de ontvanger, maar dat is lang niet altijd het geval. Veel soa's zijn ook wel op andere wijze overdraagbaar, bijvoorbeeld door intraveneus druggebruik, intiem maar niet seksueel contact, of door bloedtransfusies.

In 2003 ontstaan jaarlijks in Nederland meer dan 100.000 soa-besmettingen. Mensen met wisselende seksuele contacten, die zonder condoom vrijen, lopen het grootste risico op een soa. Dit zijn met name jongeren. Geslachts-ziekten worden ook wel venerische ziekten genoemd, naar de Romeinse godin van de liefde, Venus. Strikt genomen zijn dit aandoeningen van de geslachtsorganen, terwijl soa's seksueel overdraagbaar zijn, maar niet noodzakelijk een geslachtsziekte veroorzaken.


Preventie
Een goede manier om de kans op overdracht van soa's tussen partners sterk te verminderen is het gebruiken van een condoom bij elk contact waarin de penis een rol speelt, en bij beffen een liklapje te gebruiken. Deze safe sex regels geven echter geen garantie dat een soa niet zal worden overgedragen. De enige echt veilige manier is om niet te vrijen met een drager van een soa en dus geen seksueel contact aan te gaan als men drager van een soa is.


Besmetting
Zoals de naam seksueel overdraagbare aandoening al zegt, kan de ziekte tussen partners worden overgedragen door seksueel contact. Het is dus mogelijk een soa te krijgen door seksueel contact met iemand die de ziekte al heeft. Heeft men eenmaal een soa, dan is de kans op het verkrijgen van andere soa vergroot omdat de soa de weerstand van de geslachtsorganen heeft aangetast. Soms zijn andere overdrachtmethoden ook mogelijk (b.v. bloedtransfusies, zie hieronder).

Een aantal soa is ook overdraagbaar via bloed:
* Als gevolg van een onhygiënische tatoeage of piercing;
als bij drugsgebruik naalden, spuiten of andere attributen van een ander worden gebruikt

* Tijdens de zwangerschap: HIV, hepatitis B en syfilis kunnen overgedragen worden van moeder op kind;
 

* Tijdens de geboorte: HIV, hepatitis B, syfilis, chlamydia, herpes genitalis en gonorroe kunnen overgedragen worden op de baby.

Een soabesmetting kan niet ontstaan door uit het kopje van een ander te drinken, ook niet via een hoestbui, insectenbeten, een vieze wc-bril of in het zwembad. Sommige soa's kunnen wel overgedragen worden door bijvoorbeeld een vuile onderbroek te dragen van iemand die schaamluizen heeft, of in hetzelfde bed slapen als die persoon.


Epidemiologie
Bij bevolkingsstudies heeft men kunnen waarnemen dat sommige individuen verantwoordelijk zijn voor een onevenredig grote verspreiding van soa's. Dergelijke mensen worden superspreaders uit de core group genoemd. Om de verspreiding in te dijken, komt het erop aan vooral deze personen te behandelen en tot een gedragswijziging aan te zetten.


Klachten
Voor veel soa's geldt dat de drager geen duidelijk herkenbare klachten hoeft te hebben. De drager kan de ziekte echter wel overdragen aan de partner. Sommige soa's kunnen jaren later zeer ernstige en niet te bestrijden gevolgen hebben, terwijl ze in een vroeg stadium goed te behandelen zijn. Het grootste probleem bij een soa is dat iemand die van zichzelf vermoedt een soa te hebben zich er vaak voor schaamt en geen arts bezoekt.
 

Klachten die mogelijk op een soa wijzen
* Afscheiding of pus uit penis, vagina of anus. Bij vrouwen is de afscheiding vaak meer dan normaal. De afscheiding kan waterig, melkachtig, gelig of groenig van kleur zijn en anders ruiken;
 

* Branderig gevoel, geïrriteerdheid, pijn bij of na het plassen of kleine beetjes moeten plassen
* Zweertjes, wratjes, blaasjes op de penis, vagina, anus of mond

* Jeuk in het schaamhaar, aan de eikel, schaamlippen of anus

* Gezwollen klieren in de liezen

* Pijn in één of beide (bij-)ballen

Pijn in de onderbuik

Pijn bij het vrijen, of onregelmatig of abnormaal bloedverlies, bijvoorbeeld na het vrijen of tussen twee menstruatieperioden in.

Deze klachten kunnen echter ook symptomen zijn van andere ziekten.


Een lijst met soa's
Syfilis: een bacteriële soa. Als eerste symptoom ontstaat na enkele weken een zweertje bij de geslachtsdelen. Na een tijdje gaat deze vanzelf weer weg, maar dat is niet het einde van de ziekte. Als hij niet op tijd wordt behandeld kan hij na jaren terugkomen, en de hersenen aantasten. Dit kan leiden tot ernstige dementie of de dood.

Syfilis bij een vrouw	Syfilis bij een man

Chlamydiasis: een bacteriële soa die bij een enkele geslachtsgemeenschap al in bijna driekwart van de gevallen overgedragen wordt tussen partners. Bij vrouwen blijft deze ziekte meestal symptoomloos en fungeren dus als drager. Mannen kunnen klachten krijgen, welke gelijken op die van gonorroe. Als het niet wordt behandeld kan chlamydia bij vrouwen leiden tot een chronische ontsteking van de inwendige geslachtsorganen en daarmee ook vaak tot onvruchtbaarheid leiden. Chlamydia is eenvoudig te behandelen. Dit is de meest voorkomende soa in Nederland.
 

Chlamydia

Gonorroe: een bacteriële soa die bij mannen tot een pusachtige afscheiding uit de penis leidt, en daarom ook wel druiper wordt genoemd. De ziekte kan ook op de mond worden overgedragen bij orale seks. Bij zowel mannen als vrouwen kan gonorroe indien onbehandeld leiden tot onvruchtbaarheid.

Gonorroe

Aids: een virale soa. Gaat jaren zonder symptomen, maar tast daarna het immuunsysteem aan. Aids kan door levenslang slikken van dure medicijnen (tot 7 maal per dag) worden vertraagd, maar de bijwerkingen van de medicijnen maken de rest van het leven niet eenvoudiger. Uiteindelijk resulteert aids onbehandeld in de dood.

Aids

Genitale wratten: Ziekte van de huid rond de geslachtsorganen welke wordt veroorzaakt door het HPV-virus (Humaan Papilloma Virus). Dit virus veroorzaakt bij vrouwen ook afwijkingen aan de baarmoederhals of vulvaafwijkingen. Door sommige varianten van dit virus wordt soms op den duur baarmoederhalskanker en vulvakanker veroorzaakt. Het HPV heeft vele typen, slechts enkele veroorzaken genitale wratten.

Genitale wratten

Genitale herpes: Pijnlijke gele blaasjes op of rond de geslachtsdelen. Deze baasjes worden na een tijd wondjes, en deze drogen langzaam in. Het virus kan van huid op huid worden overgedragen, en kan leiden tot een koortslip via orale seks. Een normale koortslip is een uiting van een ander, maar verwant virus.

Genitale herpes

Hepatitis B & Hepatitis C: Deze ziekte kan men oplopen door onbeschermd geslachtscontact of bloed-bloedcontact (naalden). Als de ziekte niet behandeld wordt, kan men een leverontsteking (hepatitis), leverfibrose (levercirrose) en uiteindelijk leverkanker ((levercelcarcinoom) krijgen. Deze ziekte kan voorkomen worden door condoomgebruik, vaccinatie, en schone naalden.

Hepatitis

 

 

Trichomonas is een veelvoorkomende soa. Je krijgt het door onbeschermd seksueel contact, maar mogelijk ook door een gedeelde handdoek. Het is meestal niet ernstig, meer vervelend. Vaak komt trichomonas voor in combinatie met andere geslachtsziekten, zoals gonorroe of chlamydia. Enkele uren na besmetting kunnen al klachten optreden. Symptomen bij mannen zijn jeuk aan de penis en afscheiding met een nare geur; bij vrouwen jeuk aan de vagina, een schuimende, grijswitte tot groengele stinkende afscheiding, pijn bij het plassen en rode, gevoelige schaamlippen.
Bij vrouwen kan het een infectie aan de eileiders veroorzaken en bij mannen aan de urineweg, prostaat of bijballen.
 

Trichomonas

Gardnerella: Dit is eigenlijk geen soa, maar een verstoring van de zuurgraad van de vagina. Hierdoor krijgen bepaalde bacteriën de kans overmatig te groeien. Het kán ontstaan door seksueel contact, maar ook als de vulva met zeep wordt gewassen of als een tampon te lang wordt ingehouden. Symptomen zijn jeuk en een grijswitte afscheiding uit de vagina, die zurig ruikt en zelfs een vislucht kan hebben. Ook de man kan hiermee besmet raken, maar dat geeft meestal geen klachten. Gardnerella hoeft alleen behandeld te worden als het klachten geeft.
 

Gardnerella

Schaamluizen zijn insecten die zich aan de basis van haren hechten. Ze worden ook wel ‘platjes’ genoemd. Ze worden overgebracht door seksueel contact en beschouwd als een geslachtsziekte. Maar je kunt ze ook krijgen via besmette handdoeken, beddengoed en kleding. Ze kunnen op alle behaarde plaatsen voorkomen, behalve op het hoofd. Hét symptoom is jeuk op de plaats waar de luizen zich bevinden. De luizen zelf zijn erg klein en daarom moeilijk te zien. Wel zijn aan de basis van de haren de eitjes vaak zichtbaar.
Behandeling: Als je besmet bent, merk je dit niet gelijk. Voordat je er last van krijgt, kan wel een paar weken tot twee maanden duren. Het is goed te behandelen met speciale shampoos, die zonder recept verkrijgbaar zijn en iets minder kosten dan 10 euro. Vraag de drogist ernaar. Je moet niet alleen je lichaam behandelen, maar ook je kleren en beddengoed grondig wassen. Omdat dit meestal een heel gedoe is, kun je het beste je huisgenoten inlichten Als je het van een geliefde hebt gekregen, hoeft niemand dit te weten. Je kunt immers besmet zijn geraakt via een gedeelde handdoek bij het sporten.
 

Filmpje over SOA