De Berlijnse muur bevond zich tijdens de koude oorlog om West-Berlijn (deel van de Bondsrepubliek) en scheidde op die manier West-Berlijn af van Oost-Berlijn en de rest van de DDR (communistisch Oost-Duitsland). De muur is gebouwd door de Oost-Duitsers. Doel van de muur was de vlucht van de DDR-bevolking naar West-Berlijn (en verder naar West-Duitsland) te stoppen. In propaganda van de Oost-Duitse regering werd de muur echter de "Antifascistische Schutzwall" genoemd en was het doel om de 'kapitalistische fascisten' tegen te houden.

De muur werd opgericht op 13 augustus 1961 door de Oost-Duitsers, en ook door hen bewaakt. Aanleiding hiertoe was de constante stroom Duitsers die na de oorlog Oost-Duitsland bleef verlaten via de grens in Berlijn, om in het welvarender wordende West-Duitsland een nieuw bestaan op te bouwen. Berlijn was een enclave in Oost-Duitsland, die na W.O. II in vier sectoren verdeeld werd bestuurd door het Verenigd Koninkrijk, de Verenigde Staten, Frankrijk en de Sovjet-Unie. Het Oostblok poogde Berlijn in te lijven en isoleerde de stad door verkeer van en naar Berlijn vanuit het westen te blokkeren.

West-Berlijn kreeg financiële hulp van de geallieerden, maar Oost-Berlijn kreeg geen hulp van de Sovjet-Unie. Zo kon West-Berlijn een goede economie opbouwen, en met Oost-Berlijn ging het steeds slechter. In Oost-Berlijn heerste er voedselschaarste en er was werkloosheid, terwijl men in West-Berlijn genoeg voedsel en luxe had. Het gevolg was dat veel mensen die in Oost-Berlijn woonden naar West-Berlijn vluchtten. De westelijke Geallieerden waren niet bereid af te zien van hun positie in Berlijn, waardoor de spanning rond Berlijn opliep. In augustus 1961 bereikte de crisis zijn dieptepunt: in de nacht van 12 op 13 augustus verbraken de Oost-Duitsers de verbindingen van het oostelijk stadsdeel met het westelijk deel. Chroesjtsjov was niet bereid de leegloop van de DDR met lede ogen aan te zien. Ondanks felle protesten verschenen overal prikkeldraadversperringen. In hoog tempo wordt vervolgens de Muur gebouwd die uiteindelijk tot en met 9 november 1989 zou blijven staan. Er werden op zeven plaatsen doorgangsposten opengelaten. De muur werd door de Oost-Duitse grenspolitie zwaar bewaakt. De strenge bewakers maakten van elke beweging een foto, soms zelfs van elkaar. De muur was ook voorzien van prikkeldraad. Tweeëneenhalf jaar bleef de muur potdicht, daarna ging hij langzamerhand op een kier open voor bezoekers uit het westen.

In de eerste paar jaren van zijn bestaan was de muur nog lang niet perfect. Er zaten nog veel gaten en zwakke plekken, die snel door vindingrijke Oost-Berlijners werden gevonden. Er werden in de loop der jaren vaak spectaculaire pogingen gedaan om over de muur te klimmen, te vliegen, en er onderdoor te graven, waarbij naar schatting 76 mensen werden doodgeschoten door grenswachters. Mensen verzonnen allerlei mogelijkheden om erdoor te komen. Bijvoorbeeld kisten onder auto’s en onzichtbare verbergruimtes in auto’s. Zo reed er bijvoorbeeld een Oost-Berlijner met een shovel dwars door de muur heen, en ook werden er tunnels onder de muur doorgegraven. Toen de muur steeds afschrikwekkender werd, konden sommige mensen het gevoel opgesloten te zijn moeilijk verdragen en kregen last van een syndroom dat “mauersyndroom”, muurziekte, werd genoemd. West-Duitsland bleef naar hereniging streven, hoewel de andere Europese landen, met name het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk hier wat reserves over hadden. De machtige Europese speler West-Duitsland vonden ze al indrukwekkend genoeg.

Toch duurde het bijna dertig jaar voor de inwoners van het Oostblok de muur letterlijk neerhaalden. Een opening in de Hongaarse grens zorgde voor een uitstroom van duizenden 'permanente vakantiegangers'. In korte tijd ontstond een ware volksverhuizing via Hongarije, Praag en andere 'gaten' in het IJzeren Gordijn. Ook de leiding van de DDR, die kort daarvoor nog trots het veertigjarig bestaan van de communistische staat hadden gevierd, moest de grenzen openen. Het eind van de muur was onafwendbaar.

De Berlijnse muur viel op 9 november 1989 (Maueröffnung). Temidden van een grandioos volksfeest hakte een ieder die het wilde een stuk beton uit het bouwwerk, dat voor zo veel ellende had gezorgd. Een jaar later was de hereniging van Duitsland een feit. De val werd gevierd met een concert van Leonard Bernstein op Kerstmis 1989. In 1991 werden de fysieke resten van de muur afgebroken en werden brokken als souvenir verkocht.

Checkpoint Charlie was tijdens de verdeling van Berlijn een controlepost op de grens van de Amerikaanse en Russische sector, bij een poort in de Berlijnse muur in de Friedrichstraße.

Omdat dit de derde doorgang was op de grens tussen West en Oost (sinds de instelling van de invloedssferen na de Tweede Wereldoorlog), werd het Charlie genoemd, naar de derde letter van het spellingsalfabet van de NAVO.

Checkpoint Alpha was de grensovergang bij Helmstedt op de zonegrens BRD-DDR. Checkpoint Bravo was bij de oprit van de autosnelweg nabij Dreilinden, op de grens tussen Berlijn en Potsdam. Punt Alpha en Bravo lagen aan de zogenaamde Transit-Autobahnen - de enige wegverbindingen tussen West-Berlijn en de Bondsrepubliek.

Als gevolg van een poging van de SED-leiding om de macht te beperken van de westelijke Geallieerden stonden bij Checkpoint Charlie in oktober 1961 enige tijd Russische en Amerikaanse tanks met scherpe munitie tegenover elkaar. Uiteindelijk liep dit incident met een sisser af. Checkpoint Charlie was de enige controlepost waar buitenlanders (iedereen behalve West-Berlijners, West-Duitsers en burgers van de geallieerde staten) over de weg Oost-Berlijn konden binnentreden. Met het openbaar vervoer was het nabijgelegen Bahnhof Friedrichstraße de enige mogelijkheid.

Tijdens de Koude Oorlog werd de post symbool voor zowel de scheiding, als voor de vrijheid.